Gwarancje pochodzenia

Zasady ustala art. 19 dyrektywy (UE) 2018/2001 o odnawialnych źródłach energii. Gwarancja pochodzenia służy temu, by sprzedawca mógł pokazać odbiorcom końcowym udział lub ilość energii odnawialnej w swoim miksie i w umowach sprzedawanych jako zielone. Państwa członkowskie wydają ją na wniosek wytwórcy energii odnawialnej, w standardowej wielkości 1 MWh. Od nowelizacji z 2023 r. tę wielkość można dzielić na ułamki, o ile każdy jest wielokrotnością 1 Wh. Na jedną jednostkę energii można wydać najwyżej jedną gwarancję. Gwarancja jest ważna w obrocie przez 12 miesięcy od wytworzenia energii, a nieumorzona wygasa najpóźniej po 18 miesiącach. Wydawanie, przenoszenie i umarzanie odbywa się elektronicznie i musi być zgodne z normą CEN-EN 16325. Państwo członkowskie może nie wydawać gwarancji wytwórcom, którzy korzystają z systemu wsparcia.

Gwarancja przechodzi przez trzy etapy. Wydaje się ją wytwórcy, przenosi na handlowca, sprzedawcę albo odbiorcę końcowego i umarza na rzecz wskazanego beneficjenta i okresu. Dopiero umorzenie pozwala powołać się na zieloną energię: wcześniej gwarancja jest zbywalnym dokumentem, a po umorzeniu nie można jej już sprzedać.

W Polsce zasady są w art. 120-125a ustawy o odnawialnych źródłach energii. Gwarancja pochodzenia jest elektroniczna, wyrażona w MWh i jest jedynym dokumentem poświadczającym odbiorcy końcowemu pochodzenie energii z OZE. Nie wynikają z niej prawa majątkowe, a obraca się nią niezależnie od świadectw pochodzenia z dawnego systemu wsparcia. Wydaje ją Prezes URE na wniosek wytwórcy, składany za pośrednictwem operatora systemu dystrybucyjnego albo przesyłowego w ciągu 30 dni od zakończenia wytwarzania ilości energii objętej wnioskiem. Mikroinstalacje nie mogą o nią wnioskować. Rejestr prowadzi giełda towarowa, w praktyce Towarowa Giełda Energii (TGE), a przeniesienie gwarancji następuje z chwilą wpisu do rejestru. Sprzedawca może poinformować odbiorcę o pochodzeniu energii dopiero po umorzeniu gwarancji, a rejestr potwierdza umorzenie w ciągu 10 dni roboczych. Prowadzący rejestr publikuje też roczny miks energii resztkowej, czyli energii, która zostaje po odjęciu umorzonych gwarancji.

Dla systemu zakupu energii, sprzedaży albo raportowania śladu węglowego gwarancja pochodzenia wymaga osobnej ewidencji obok ewidencji energii. Wymagania warte wpisania do specyfikacji:

• Gwarancje mają własną ewidencję. Wolumen, źródło energii, instalacja, kraj, okres wytworzenia, rejestr, który ją wydał, sprzedawca i cena zapisuje się osobno od umów na energię i nigdy nie kompensuje się ich automatycznie z MWh dostarczonej energii.
• Od statusu zależy, co znaczy liczba. Gwarancje posiadane, przeniesione, umorzone i wygasłe liczą się inaczej, a tylko umorzone pozwalają mówić o zielonej energii.
• System pilnuje terminu ważności. Powinien ostrzegać, zanim gwarancje dojdą do końca 12-miesięcznego okna obrotu, i przestać liczyć wygasłe.
• Deklaracje opierają się na umorzonych gwarancjach przypisanych do okresu. Ślad węglowy albo udział zielonej energii liczy się z gwarancji umorzonych dla danego odbiorcy i danego okresu zużycia, a niepokrytą część z miksu resztkowego, a nie ze średniej krajowej.
• Dane cenowe i okresy wytworzenia mają różne konwencje dat. Okresy wytworzenia, daty zakupu i daty cen trzeba mapować jawnie, bo przesunięcie danych cenowych o jeden dzień psuje każdy raport, który z nich korzysta.
• Wolumeny zapisuje się bez założenia pełnych MWh. Prawo UE dopuszcza już ułamki 1 MWh, co otwiera drogę do dokładniejszego dopasowania do zużycia.
• Gwarancje i świadectwa pochodzenia to różne produkty i potrzebują różnych modeli danych, nawet jeśli kupuje je ten sam zespół.

Od 2020 r. budujemy platformę dla Enerace, firmy doradzającej w zakupie energii. Gwarancje pochodzenia doszły do niej jako towar w 2021 r. W tym samym roku zbudowaliśmy moduł śladu węglowego, który liczy emisje na podstawie struktury paliw danego kraju i każdego sprzedawcy w danym roku.

W 2025 r. dodaliśmy rejestrowanie zakupów gwarancji pochodzenia, sprzedawcę przy każdym zakupie i widok śladu węglowego, który pokazuje dane razem z gwarancjami pochodzenia. W tym samym roku naprawiliśmy błędne przesunięcia dat w danych o cenach gwarancji pochodzenia.