Licznik zdalnego odczytu

Licznik zdalnego odczytu mierzy energię elektryczną na potrzeby rozliczeń i komunikuje się z systemem zdalnego odczytu operatora w obie strony. Prawo energetyczne definiuje go jako przyrząd pomiarowy służący do pomiaru energii elektrycznej i rozliczeń za nią, wyposażony w funkcję komunikacji z systemem zdalnego odczytu. System zdalnego odczytu pobiera dane pomiarowe i zdarzenia zarejestrowane przez licznik oraz wysyła do niego polecenia.

Rozporządzenie w sprawie systemu pomiarowego z 2022 r. określa, co to znaczy w praktyce. Operator odczytuje każdy licznik co najmniej raz na dobę, komunikacja jest dwukierunkowa, a w liczniku w bezpośrednim układzie pomiarowym operator może zdalnie załączyć i wyłączyć zasilanie albo zmienić poziom ograniczenia mocy 15-minutowej. Liczniki zapisują profil obciążenia energii czynnej i biernej co 15 minut; w licznikach kategorii A z przekładnikami okres można ustawić od 1 do 60 minut. Pozyskiwanie danych ma wskaźnik skuteczności: co najmniej 90% danych z doby do 9.00 następnego dnia, 94% do 12.00 trzeciego dnia i 96% do północy siódmego dnia.

Dane z licznika trafiają do oprogramowania dwiema osobnymi drogami. Droga danych zatwierdzonych prowadzi z licznika do systemu zdalnego odczytu operatora, a dalej do centralnego systemu informacji rynku energii; korzystają z niej rozliczenia, faktury i sprzedawcy. Druga droga to lokalny interfejs komunikacyjny licznika, który w czasie zbliżonym do rzeczywistego udostępnia urządzeniom odbiorcy dane niezatwierdzone: energię pobraną i oddaną, chwilową moc czynną, parametry ograniczenia mocy, numer seryjny licznika i znacznik czasu. Rozporządzenie wymaga, żeby to lokalne połączenie było szyfrowane.

Na poziomie UE art. 20 dyrektywy (UE) 2019/944 wymaga, żeby inteligentne systemy pomiarowe udostępniały odbiorcy zatwierdzone dane historyczne o zużyciu i niezatwierdzone dane w czasie zbliżonym do rzeczywistego oraz pozwalały na pomiar i rozliczenie z taką samą rozdzielczością czasową jak okres rozliczania niezbilansowania. Art. 53 wytycznych bilansujących (UE) 2017/2195 ustala ten okres na 15 minut. Art. 23 dyrektywy wymaga, żeby podmioty zarządzające danymi dawały dostęp do danych odbiorcy każdemu uprawnionemu podmiotowi.

W Polsce harmonogram wymiany określa art. 11t Prawa energetycznego. Operatorzy systemów dystrybucyjnych muszą do 31 grudnia 2028 r. zainstalować liczniki zdalnego odczytu w co najmniej 80% punktów poboru energii u odbiorców końcowych przyłączonych do sieci do 1 kV bez przekładników, w tym w 80% gospodarstw domowych. Progi pośrednie to 15% do końca 2023 r., 35% do końca 2025 r. i 65% do końca 2027 r. Odbiorca może poprosić operatora o instalację licznika zdalnego odczytu (operator ma na to 4 miesiące) i o umożliwienie komunikacji licznika z urządzeniami odbiorcy (2 miesiące), jeśli te urządzenia spełniają wymagania rozporządzenia. Liczniki zainstalowane przed 4 lipca 2019 r. trzeba dostosować do nowych wymagań do 4 lipca 2031 r.

Art. 11u zobowiązuje operatora do przekazywania danych pomiarowych do centralnego systemu informacji rynku energii, CSIRE. Polecenia do licznika też idą przez CSIRE, na żądanie operatora systemu przesyłowego, sprzedawcy, odbiorcy albo podmiotu upoważnionego przez odbiorcę. CSIRE prowadzi operator informacji rynku energii (OIRE), a zgodnie z art. 11y jego zadania wykonuje operator systemu przesyłowego, czyli PSE. PSE uruchomiły CSIRE 1 lipca 2025 r.

Produkt oparty na danych z liczników, od aplikacji prosumenta po platformę elastyczności, musi poradzić sobie z kilkoma rzeczami:

• Głównym kluczem jest identyfikator punktu pomiarowego. W Polsce to numer PPE (punkt poboru energii); wiszą na nim umowy, importy danych, rozliczenia spółdzielni i grupy do usług elastyczności.
• Dane zatwierdzone i dane w czasie zbliżonym do rzeczywistego to różne zbiory, z różnym opóźnieniem i dokładnością. Przechowuj oba, oznaczaj, z którego pochodzi dana liczba, i uzgadniaj je ze sobą.
• Dane zmieniają się po fakcie. Zgodnie z art. 11w operator wyznacza dane zastępcze, gdy odczytu brakuje, i skorygowane, gdy był błędny, więc magazyn danych musi trzymać wersje i przeliczać zależne wartości.
• Interwały zapisuje się ze znacznikiem czasu w UTC, bo w dniu zmiany czasu doba lokalna ma 92 albo 100 kwadransów; tę samą pułapkę dla cen opisuje hasło rynek dnia następnego.
• Dostęp do danych odbiorcy wymaga jego upoważnienia, które trzeba przechowywać i sprawdzać.
• Dane rozliczeniowe są za wolne do sterowania. Magazyn albo EMS reaguje na lokalny interfejs licznika albo na własny podlicznik, a dane rozliczeniowe służą później do sprawdzenia wyniku.
• Wartości z licznika identyfikuje się zwykle kodami OBIS, a polskie rozporządzenie odwołuje się do komunikacji licznika do norm serii IEC 62056 (PN-EN 62056-21). Zmapuj kody raz i trzymaj pobór i oddanie w osobnych kodach.

W platformie Zeronest aplikacja dla właściciela domu działa także bez paneli fotowoltaicznych, na samych danych z licznika. Panel instalatora identyfikuje licznik każdej instalacji po numerze PPE, a moduł spółdzielni energetycznych rozlicza energię na dwóch poziomach: całej spółdzielni i każdego punktu pomiarowego. Moduł DSR grupuje punkty pomiarowe, zanim wyśle wezwanie. Odczyty urządzeń są mapowane na kody OBIS; w 2024 r. rozdzieliliśmy wspólne kody poboru i oddania na osobne, a alerty powstają na podstawie wartości OBIS. Błąd z 2025 r. pokazał ryzyko związane ze strefami czasowymi: po zmianie czasu na letni 30 marca 2025 r. statystyki, ceny spot i wykresy urządzeń sprzed tej daty wyświetlały się błędnie, dopóki nie poprawiono obsługi czasu. Instalatorzy mogą eksportować dane do CSV w rozdzielczości piętnastominutowej albo godzinowej.