Wcześniejsza spłata

Art. 16 dyrektywy o kredycie konsumenckim (2008/48/WE) daje konsumentowi prawo, by w każdym momencie wywiązać się w całości lub w części ze zobowiązań wynikających z umowy o kredyt. W zamian konsument dostaje obniżkę całkowitego kosztu kredytu, na którą składają się odsetki i koszty za pozostały okres obowiązywania umowy.

Kredytodawca może żądać rekompensaty tylko za koszty bezpośrednio związane z wcześniejszą spłatą i tylko wtedy, gdy spłata przypada na okres stałej stopy oprocentowania. Rekompensata nie może przekroczyć 1% spłacanej przed terminem kwoty, gdy do uzgodnionego końca umowy zostało ponad rok, i 0,5%, gdy został rok lub mniej. Nigdy nie może też przekroczyć odsetek, które konsument zapłaciłby za pozostały okres. Rekompensata nie przysługuje, gdy spłata pochodzi z ubezpieczenia spłaty kredytu, przy kredycie w rachunku i przy zmiennej stopie. Państwa członkowskie mogą pozwolić na rekompensatę tylko powyżej progu nie wyższego niż 10 000 EUR w ciągu 12 miesięcy.

Polska ustawa o kredycie konsumenckim przyjmuje ten sam model w art. 48-50. Konsument może spłacić całość lub część kredytu w każdym czasie, a kredytodawca nie może uzależnić wcześniejszej spłaty od uprzedniego poinformowania go. Po spłacie całości całkowity koszt kredytu maleje o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, "chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą" (art. 49). Przy spłacie części kredytu ten przepis stosuje się odpowiednio. Kredytodawca może zastrzec w umowie prowizję za wcześniejszą spłatę tylko dla okresu stałej stopy i tylko wtedy, gdy kwota spłacana w ciągu dwunastu kolejnych miesięcy przekracza trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłaszanego przez Prezesa GUS. Prowizję za wcześniejszą spłatę ogranicza limit 1% albo 0,5%, wysokość odsetek za pozostały okres i bezpośrednie koszty kredytodawcy związane ze spłatą.

Każda wcześniejsza spłata kończy się dokładną kwotą, którą trzeba pokazać klientowi, a potem zaksięgować w systemie pożyczkowym.

Kwotę do całkowitej spłaty liczy się na konkretny dzień. Żeby ją podać, system pożyczkowy bierze pozostały kapitał i odsetki naliczone do dnia spłaty, a potem odejmuje część kosztów pobranych z góry, która przypada na niewykorzystany okres. Art. 49 mówi o tym wprost: prowizję zapłaconą na początku też trzeba obniżyć. Odsetki rosną każdego dnia, więc wyliczenie traci ważność razem ze swoją datą.

Metoda obniżki to decyzja produktowa, którą system musi przechowywać. Prawo UE i polska ustawa mówią, które koszty się obniża, ale nie przesądzają, czy prowizja pobrana z góry maleje liniowo z pozostałym czasem, czy według harmonogramu odsetek, a te dwie metody dają różne zwroty dla tej samej pożyczki. Trzymaj metodę w konfiguracji, opisz ją w dokumentacji produktu i stosuj tę samą w kalkulatorze, w wyliczeniu kwoty do spłaty i w końcowym rozliczeniu.

Spłata części zmienia harmonogram. System musi zaksięgować wpłatę, obniżyć koszty za skrócony okres i skrócić okres spłaty albo zmniejszyć raty, zależnie od tego, na co pozwala umowa i produkt. Klient powinien zobaczyć nowy harmonogram przed potwierdzeniem, a dokumenty powinny się z nim zgadzać.

Prowizja za wcześniejszą spłatę wymaga sprawdzenia warunków. W Polsce system może ją naliczyć tylko wtedy, gdy stopa jest w tym okresie stała, próg dwunastomiesięczny został przekroczony, a prowizja mieści się we wszystkich limitach. Prowizja za wcześniejszą spłatę staje się więc regułą z danymi wejściowymi z umowy, historii wpłat i publikowanej statystyki, dlatego warto ją wersjonować i zapisywać przy każdej spłacie.

Zwroty i nadpłaty należą do tej samej ścieżki. Klient, który wpłaci więcej, niż wynosi kwota do spłaty, albo spłaci kredyt po pobraniu kosztów, ma prawo do zwrotu. Zwrot musi mieć status widoczny dla klienta, inaczej kończy się telefonem na infolinię.

W wyroku w sprawie Lexitor (C-383/18, wyrok z 11 września 2019 r.) Trybunał Sprawiedliwości UE, odpowiadając na pytanie polskiego sądu, orzekł, że prawo konsumenta do obniżenia całkowitego kosztu kredytu przy wcześniejszej spłacie obejmuje wszystkie koszty nałożone na konsumenta. Trybunał nie zgodził się na ograniczenie obniżki do kosztów, które kredytodawca przedstawia jako zależne od czasu trwania umowy, bo kredytodawcy sami ustalają opłaty i ich podział. Wyrok nie wskazuje metody obliczania obniżki.

Nowa dyrektywa o kredycie konsumenckim utrzymuje to prawo w art. 29 i wpisuje do niego tę samą zasadę: przy obliczaniu obniżki uwzględnia się wszystkie koszty nałożone na konsumenta przez kredytodawcę. Limity rekompensaty 1% i 0,5%, opcjonalny próg do 10 000 EUR i pułap w wysokości odsetek za pozostały okres się nie zmieniają. Od kiedy stosuje się nowe przepisy i jak traktują one istniejące umowy, opisuje hasło CCD2.

W Aasa24, aplikacji pożyczkowej, którą od maja 2023 r. budujemy dla Aasa Polska, klient po wypłacie może zapłacić ratę, spłacić pożyczkę wcześniej, wziąć wakacje kredytowe, zrefinansować pożyczkę albo zmienić dane kontaktowe bez dzwonienia na infolinię. Wakacje kredytowe trafiły do aplikacji w listopadzie 2023 r., a refinansowanie w sierpniu 2024 r. Umowa, harmonogram spłat i historia spłat są dostępne jako PDF, a ponad 40 stanów wniosku i pożyczki przełożyliśmy na zrozumiałe komunikaty.

W aplikacji, którą od stycznia 2026 r. budujemy dla AvaFin Poland, panel klienta pokazuje kwotę do spłaty, termin albo opóźnienie, historię pożyczek z dokumentami PDF, spłatę, zwrot nadpłaty i propozycje przedłużenia.