System udzielania pożyczek (LOS)

Origination to początek życia pożyczki, od wniosku do chwili wypłaty pieniędzy. System udzielania pożyczek prowadzi ten odcinek jako ciąg kroków: przyjmuje wniosek, zbiera i sprawdza dane wnioskodawcy, uruchamia weryfikację tożsamości i sprawdzenia antyfraudowe, ocenia zdolność kredytową, podejmuje albo wspiera decyzję, przygotowuje ofertę i informacje przedumowne, doprowadza do podpisania umowy i zleca wypłatę. Potem pożyczka przechodzi do systemu zarządzania pożyczkami, który prowadzi rachunek pożyczki, harmonogram spłat, odsetki, zaległości i zamknięcie.

Granica między tymi systemami to decyzja projektowa. Wiele platform sprzedaje obie funkcje jako jeden produkt, a nazwy się mieszają. Przydatny podział: LOS to ciąg decyzyjny, który kończy się odpowiedzią tak albo nie i ofertą, a system zarządzania pożyczkami to ewidencja, która śledzi pieniądze do ostatniej spłaty. Aplikacja klienta albo portal www to trzecia warstwa, która rozmawia z oboma systemami; nie jest ani LOS, ani ewidencją.

Większość kroków zależy od usług zewnętrznych: weryfikacji tożsamości w ramach KYC, sprawdzenia rachunku bankowego przez open banking albo przelew weryfikacyjny, danych z biur kredytowych, w Polsce rejestru zastrzeżeń PESEL i sprawdzeń antyfraudowych. Każda z nich może się nie udać, przekroczyć czas odpowiedzi albo zwrócić wynik, który musi obejrzeć człowiek, dlatego wniosek najlepiej modelować jako maszynę stanów z jawnymi statusami, a nie prostą sekwencję ekranów.

W LOS każdą decyzję trzeba umieć później wyjaśnić. Wymagania dla systemu:

• Każda decyzja ma zapis. Zapisuj wniosek, dane zewnętrzne z czasem ich pobrania, wersję modelu albo karty scoringowej z wynikiem, wersję polityki i wynik każdej reguły oraz decyzję końcową. Wtedy każdą dawną decyzję da się odtworzyć na tych samych danych.
• Wersjonujesz reguły, nie tylko kod. Modele, reguły, źródła danych i konfiguracja produktu zmieniają się we własnym rytmie, a każda decyzja powinna wskazywać wersje, których użyła.
• Ludzie przeglądają decyzje w systemie. Gdy człowiek przegląda albo zmienia decyzję, system zapisuje kto, kiedy i dlaczego. Według CCD2 konsument może żądać interwencji człowieka po zautomatyzowanej ocenie zdolności kredytowej, więc przegląd musi mieć własną ścieżkę w systemie.
• Sprawdzenia antyfraudowe to osobny moduł. Odpowiadają na inne pytanie niż scoring kredytowy, a AI Act traktuje je inaczej: systemy AI do oceny zdolności kredytowej są systemami wysokiego ryzyka, a systemy do wykrywania oszustw finansowych są z tego punktu wyłączone.
• Tanie sprawdzenia idą przed płatnymi. Reguły wewnętrzne i proste kryteria mogą zatrzymać wniosek przed płatnym zapytaniem do biura, a kolejny wniosek tej samej osoby może wykorzystać świeży wynik z biura, dopóki pozwala na to polityka kredytowa.
• Nowy i powracający klient to różne przypadki. Kolejna pożyczka może wykorzystać zweryfikowane dane, ale nadal potrzebuje własnych sprawdzeń, takich jak weryfikacja zastrzeżenia PESEL przed każdą nową umową w Polsce.
• Jeden silnik cenowy zasila wszystkie kanały. Kalkulator, formularz informacyjny i umowa powinny brać kwoty i RRSO z tego samego silnika.

Według art. 18 nowej dyrektywy o kredycie konsumenckim, CCD2, kredytodawca musi ocenić zdolność kredytową przed zawarciem umowy, dokumentować procedury i wykorzystane informacje, a gdy ocena opiera się na zautomatyzowanym przetwarzaniu danych osobowych, umożliwić konsumentowi interwencję człowieka: wyjaśnienie, przedstawienie stanowiska i ponowną ocenę decyzji.

W Polsce ustawa o kredycie konsumenckim już dziś wymaga oceny przed zawarciem umowy (art. 9). Instytucja pożyczkowa może udzielić kredytu tylko po pozytywnej ocenie, opartej na danych od zaufanych dostawców, takich jak biura kredytowe i biura informacji gospodarczej. Jeśli te dane nie wystarczają, odbiera od konsumenta oświadczenie o dochodach i stałych wydatkach gospodarstwa domowego z dokumentami, a odbiera je zawsze, gdy całkowita kwota kredytu przekracza dwukrotność minimalnego wynagrodzenia (art. 9a). Przed każdą umową i każdą zmianą, w wyniku której zwiększa się zadłużenie, kredytodawca sprawdza rejestr zastrzeżeń PESEL (art. 9b). Informacje przedumowne konsument dostaje na trwałym nośniku, na formularzu informacyjnym (art. 13 i 14). Według AI Act, rozporządzenia (UE) 2024/1689, systemy AI przeznaczone do oceny zdolności kredytowej osób fizycznych lub ustalania ich scoringu kredytowego są systemami wysokiego ryzyka, z wyjątkiem systemów do wykrywania oszustw finansowych (załącznik III pkt 5 lit. b).

Budowaliśmy kliencką stronę udzielania pożyczek, a nie silniki decyzyjne. W aplikacji, którą od stycznia 2026 r. budujemy dla AvaFin Poland, o kolejności kroków wniosku decyduje system centralny AvaFin, a aplikacja je wyświetla. Kalkulator bierze ceny z tego samego silnika cenowego co system centralny, więc kwota w aplikacji jest kwotą z umowy. Klient może zweryfikować rachunek bankowy, logując się do banku albo przelewem weryfikacyjnym, przy rejestracji i we wniosku, a aplikacja sprawdza urządzenie w usłudze zapobiegania oszustwom przy pierwszym wniosku o pożyczkę. Gdy decyzja jeszcze zapada, aplikacja pokazuje ekran z informacją, że wniosek jest analizowany.

W Aasa24, aplikacji pożyczkowej, którą od maja 2023 r. budujemy i rozwijamy dla Aasa Polska, ponad 40 stanów wniosku i pożyczki jest przełożonych na zrozumiałe komunikaty. Weryfikacja PESEL jest krokiem wniosku z własnym statusem, a wniosek o kartę ma własny status KYC.