Instytucja pożyczkowa

Ustawa o kredycie konsumenckim (art. 5 pkt 2a) definiuje instytucję pożyczkową jako kredytodawcę innego niż bank, instytucja kredytowa, SKOK albo sprzedawca, który odracza zapłatę za własne towary i usługi. W praktyce to firmy, które sprzedają pożyczki gotówkowe i ratalne przez internet i aplikacje.

Warunki wejścia na rynek ustala art. 59a. Instytucja pożyczkowa może działać wyłącznie jako spółka akcyjna albo spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z radą nadzorczą. Minimalny kapitał zakładowy wynosi 1 000 000 zł i można go pokryć tylko wkładem pieniężnym, a środki nie mogą pochodzić z kredytu, pożyczki, emisji obligacji ani z nieudokumentowanych źródeł. Członkowie zarządu i rady nadzorczej oraz prokurenci nie mogą być prawomocnie skazani za przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu ani obrotowi pieniędzmi.

Spółka może zacząć udzielać pożyczek dopiero po wpisie do rejestru instytucji pożyczkowych (art. 59aa). Rejestr prowadzi Komisja Nadzoru Finansowego i udostępnia go na swojej stronie (art. 59ab). Warunki dotyczące kapitału i rady nadzorczej obowiązują od 18 grudnia 2022 r.; według KNF wcześniej minimalny kapitał wynosił 200 000 zł, a spółka z o.o. nie musiała mieć rady nadzorczej. KNF dokonuje wpisu w ciągu 14 dni od złożenia wniosku, za który płaci się 600 zł. Za działalność bez wpisu grozi grzywna do 500 000 zł (art. 59h).

Od 1 stycznia 2024 r. działalność instytucji pożyczkowych w zakresie kredytu konsumenckiego podlega nadzorowi KNF na podstawie rozdziału 5ab ustawy. KNF zapowiedziała, że instytucje, które do tego dnia nie spełniły nowych warunków, zostaną wykreślone z rejestru.

Nadzór zamienia kilka obowiązków prawnych w wymagania dotyczące danych i raportowania. Większość z nich trafia do systemu pożyczkowego i jego backendu, część dociera do aplikacji klienta.

Sprawozdania dla KNF powstają wprost z portfela pożyczek. Zgodnie z art. 59dg instytucja pożyczkowa przekazuje KNF kwartalne i roczne sprawozdania, wyłącznie elektronicznie, przez formularze i kanały udostępnione przez Komisję. Obejmują liczbę i wartość kredytów ze strukturą terminową i walutową oraz opóźnieniami w spłatach, liczbę, rodzaje i status umów, liczbę klientów, łączne przychody z wyodrębnieniem pozaodsetkowych kosztów kredytu, bilans ze źródłami finansowania oraz osoby pełniące funkcje w zarządzie i nadzorze. KNF może też zażądać innych danych i dokumentów (art. 59dh). Jeśli system pożyczkowy nie wygeneruje tych liczb zapytaniem, ktoś co kwartał składa je w arkuszach kalkulacyjnych.

Limit kosztów trzeba egzekwować w silniku cenowym. Art. 36a ogranicza pozaodsetkowe koszty kredytu do (K x 10%) + (K x n/R x 10%) dla kredytów na co najmniej 30 dni, gdzie K to całkowita kwota kredytu, n okres spłaty w dniach, a R liczba dni w roku, oraz do K x 5% dla kredytów krótszych niż 30 dni. Pozaodsetkowe koszty nigdy nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu. Art. 36b i 36c sumują w jednym wyliczeniu koszty odroczenia spłaty albo kolejnych kredytów dla klienta, który nie spłacił poprzedniego, w ciągu 120 dni od pierwszej wypłaty. Silnik musi więc patrzeć na wszystkie pożyczki klienta, a nie tylko na tę, którą właśnie wycenia. Naruszenie art. 36a-36c pozwala konsumentowi zwrócić kredyt bez odsetek i innych kosztów (art. 45).

Z art. 9a wynika, że pożyczkodawca musi umieć udowodnić decyzję kredytową. Przepis wymaga pozytywnej oceny zdolności kredytowej opartej na danych od zaufanych dostawców, takich jak biura informacji kredytowej i gospodarczej, oraz oświadczenia o dochodach z dokumentami, gdy te dane nie wystarczają albo kwota przekracza dwukrotność minimalnego wynagrodzenia. Dane, na których oparto ocenę, przechowuje się przez trzy lata od ustania stosunku prawnego, a ciężar dowodu spoczywa na instytucji pożyczkowej. Pożyczkodawcy, którzy potwierdzają dochód przez open banking, muszą przechowywać te dane z rachunku razem z decyzją, którą uzasadniały. Zgodnie z art. 59b instytucja pożyczkowa, która przekazuje dane do bankowego biura informacji kredytowej, musi w ciągu 7 dni informować o całkowitej spłacie, korektach i nowych zobowiązaniach.

Głównym źródłem jest ustawa z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, ostatnio ogłoszona w tekście jednolitym w Dz.U. z 2025 r. poz. 1362. Nadzór KNF może skończyć się karą do 15 000 000 zł dla instytucji i do 150 000 zł dla odpowiedzialnego członka zarządu, wnioskiem o jego odwołanie albo wykreśleniem z rejestru (art. 59di).

Dyrektywę UE, która zastępuje dyrektywę 2008/48/WE, wraz z jej zasadami dotyczącymi limitów kosztów opisuje hasło CCD2. To, co zmieni się dla polskich instytucji pożyczkowych, zależy od krajowej ustawy wdrażającej.

Od maja 2023 r. budujemy i rozwijamy Aasa24, aplikację mobilną Aasa Polska S.A., pożyczkodawcy wpisanego do rejestru instytucji pożyczkowych KNF pod numerem RIP000127. Pierwsza publiczna wersja wyszła w listopadzie 2023 r., a od tego czasu aplikację rozwija stały zespół; do września 2026 r. było 47 wydań produkcyjnych. Zespół Aasa zmienia parametry kalkulatora, dokumenty i komunikaty w panelu administracyjnym, bez nowej wersji w sklepach z aplikacjami.

Od stycznia 2026 r. budujemy aplikację mobilną AvaFin Poland, instytucji pożyczkowej nadzorowanej przez KNF. AvaFin trzyma reguły cen i procesu, w tym kolejność kroków wniosku, w swoim systemie centralnym; aplikacja je wyświetla.