Opłata mocowa

Rynek mocy działa w Polsce na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r. o rynku mocy. Wytwórcy, magazyny energii i dostawcy usług redukcji zapotrzebowania wygrywają w aukcjach umowy mocowe i dostają wynagrodzenie za utrzymywanie mocy w gotowości. Te wypłaty finansuje opłata mocowa. Operatorzy systemów dystrybucyjnych pobierają ją od odbiorców przyłączonych do swoich sieci i przekazują operatorowi systemu przesyłowego (art. 69). Stawki opłaty operatorzy uwzględniają w swoich taryfach.

Do końca 2027 r. obowiązują dwa reżimy (art. 89a). Gospodarstwa domowe oraz inni odbiorcy przyłączeni do sieci do 1 kV z mocą umowną do 16 kW płacą ryczałt miesięczny zależny od rocznego zużycia: w 2026 r. od 4,29 do 24,05 zł netto miesięcznie. Pozostali, czyli prawie każdy zakład, magazyn i biurowiec, płacą od każdej kWh pobranej z sieci w wybranych godzinach doby. Stawkę i godziny co roku ogłasza Prezes URE. Nowelizacja z 12 września 2025 r. przesunęła termin publikacji z 30 września na 31 października. Na 2026 r. stawka wynosi 0,2194 zł/kWh netto, a wybrane godziny to piętnaście godzin od 7:00 do 22:00 w dni robocze (od poniedziałku do piątku, z wyjątkiem świąt), jednakowo we wszystkich czterech kwartałach.

Kwotę koryguje się potem według profilu poboru. Art. 70a porównuje, dla każdego punktu pomiarowego i każdej doby, średnie godzinowe zużycie w godzinach szczytu ze średnim godzinowym zużyciem w pozostałych godzinach tego samego dnia roboczego: różnica = (średnia w szczycie / średnia poza szczytem - 1) x 100%. Różnica przypisuje dobę do jednej z czterech grup, a każda grupa ma współczynnik A. Opłata za dobę to A razy energia pobrana w godzinach szczytu razy stawka. Odbiorca z płaskim profilem płaci 17% pełnej stawki, a odbiorca, którego średnia w szczycie jest co najmniej o 15% wyższa niż poza szczytem, płaci całą stawkę. Okresem kwalifikacji był miesiąc kalendarzowy w latach 2021-2022 i dekada w latach 2023-2024 (art. 89e). Od 2025 r. jest nim jedna doba, czyli 24 godziny (art. 70a ust. 3). Grupę przypisuje się osobno każdemu punktowi pomiarowemu, ale odbiorca, którego punkty łączy jego własna sieć, może wnioskować do operatora o ich połączenie. Wtedy grupę wyznacza się z sumy poboru (art. 70b).

Dla dużego odbiorcy opłata mocowa zależy od tego, ile energii zużywa i w których godzinach. Oprogramowanie, które planuje produkcję, steruje magazynem energii albo sprawdza faktury takiego obiektu, musi ją modelować:

• Przepis operuje na wolumenach godzinowych w MWh z dokładnością do trzech miejsc po przecinku, dla każdego punktu pomiarowego i każdej doby. Dane piętnastominutowe z licznika trzeba najpierw zsumować do godzin.
• Godziny szczytu są określone w czasie lokalnym w dni robocze. System potrzebuje kalendarza świąt i musi poprawnie przeliczać znaczniki czasu UTC w dniach zmiany czasu.
• Stawka, godziny i współczynniki to konfiguracja z okresem obowiązywania. URE co jesień publikuje wartości na kolejny rok, a ustawa pozwala ustalić różne stawki dla poszczególnych kwartałów.
• Grupy działają skokowo. Kilka dodatkowych megawatogodzin w szczycie może przesunąć dobę z K1 do K2 i prawie potroić opłatę za ten dzień. Optymalizator musi wliczać opłatę do funkcji kosztu, bo sztywny limit ukrywa ten rachunek.
• Liczą się też godziny poza szczytem. Przeniesienie poboru na noc podnosi średnią poza szczytem i zmniejsza różnicę, więc zmiana harmonogramu może poprawić grupę bez ograniczania poboru w szczycie.
• Połączone punkty pomiarowe kwalifikuje się na podstawie sumy, więc model musi wiedzieć, które punkty operator połączył.
• Przy kontroli faktur system wylicza grupę dla każdej doby z własnych danych pomiarowych i porównuje wynik z rachunkiem operatora.

Weźmy obiekt, który przez całą dobę pobiera równe 10 MW, więc jest w grupie K1. Jeśli dołoży 2 MW przez osiem godzin w środku dnia, bo cena na rynku dnia następnego jest niska, średnia w szczycie wzrośnie do około 11,07 MW, różnica do 10,7%, a doba trafi do grupy K3. Opłata za ten dzień wzrośnie z 5 594,70 zł do około 30 229 zł. Te same 16 MWh zużyte w nocy zostawiłyby dobę w K1, więc praca w południe opłaca się tylko wtedy, gdy energia w południe jest tańsza od nocnej o ponad 1 540 zł/MWh. W dni z mocno ujemnymi cenami w południe tak bywa.

Opłata mocowa jest częścią PowerShift, modułu, który w 2026 r. zbudowaliśmy dla Enerace, firmy doradzającej w zakupie energii. PowerShift pomaga zakładom przemysłowym z procesami energochłonnymi, które mają choć częściową elastyczność czasową, takimi jak piece, młyny, sprężarki, chłodnie i pompy, planować pracę maszyn tak, żeby łączny koszt był najniższy. Model łączy ceny godzinowe i sygnały rynkowe, zakontraktowane transze z ich cenami, profil zużycia, od którego zależy opłata mocowa, oraz ograniczenia technologiczne i harmonogram pracy zakładu. Nie zakłada z góry, że przekroczenia progu K trzeba unikać. Liczy, czy przy odpowiednio niskiej albo ujemnej cenie godzinowej wyższa opłata mocowa nadal daje niższy koszt łączny.

Opłatę mocową dodaliśmy do backendu i frontendu PowerShift między kwietniem a czerwcem 2026 r., a do października 2026 r. skończyliśmy optymalny harmonogram, który ją uwzględnia. W tym samym czasie poprawiliśmy obsługę stref czasowych w PowerShift.