Ograniczenie produkcji i eksportu (curtailment)

Prawo UE traktuje curtailment jako jeden z rodzajów redysponowania. Rozporządzenie (UE) 2019/943 w art. 2 pkt 26 definiuje redysponowanie jako środek, w tym ograniczenie, uruchamiany przez operatorów systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych, który zmienia wytwarzanie, pobór albo jedno i drugie, żeby zmienić fizyczne przepływy, usunąć ograniczenie sieciowe lub w inny sposób zapewnić bezpieczeństwo systemu. Art. 13 ustala kolejność. Redysponowanie powinno być rynkowe i odpłatne. Nierynkowe dopuszcza się tylko w wymienionych przypadkach, na przykład gdy nie ma alternatywy rynkowej albo wykorzystano już wszystkie zasoby rynkowe. Źródła odnawialne można w ten sposób ograniczać tylko wtedy, gdy nie ma innej możliwości, a energii wytworzonej na własne potrzeby i niewprowadzonej do sieci nie powinno się ograniczać, chyba że żadne inne rozwiązanie nie usunie zagrożenia dla bezpieczeństwa sieci. Art. 13 ust. 7 wymaga, by operator, który zlecił redysponowanie nierynkowe, wypłacił rekompensatę finansową, chyba że wytwórca przyjął umowę przyłączeniową bez gwarancji stałych dostaw energii (przyłączenie warunkowe).

W praktyce inżynier spotyka curtailment w czterech formach, a tylko pierwsza jest tym, co rozporządzenie nazywa redysponowaniem. Operator systemu poleca źródłu zmniejszyć moc albo się wyłączyć. Umowa przyłączeniowa ogranicza moc, jaką obiekt może oddać do sieci. Reguła zero export w ogóle zakazuje eksportu, więc produkcja PV jest ograniczana do tego, co zużywa obiekt i przyjmuje magazyn. Właściciel albo handlowiec może też ograniczyć produkcję sam, gdy cena oddawanej energii spada do zera lub poniżej.

Art. 13 ust. 4 rozporządzenia zobowiązuje operatorów do corocznego raportowania redysponowania, a URE publikuje podsumowanie. Według sprawozdania za 2024 r. redysponowanie nierynkowe źródeł fotowoltaicznych na polecenie PSE zmniejszyło ich generację o 595 168,4 MWh w celu zbilansowania KSE i o 2 095,7 MWh z powodu ograniczeń przesyłowych. Dla źródeł wiatrowych było to 118 047,6 MWh i 7 027,7 MWh. Operatorzy systemów dystrybucyjnych na własne polecenie ograniczyli fotowoltaikę o kolejne 24 121,1 MWh, przy czym zrobiło to tylko 3 ze 188 OSD.

URE opisuje nierynkowe redysponowanie OZE w celu bilansowania jako środek ostateczny. PSE najpierw ograniczają jednostki na rynku bilansującym, wykorzystują elektrownie szczytowo-pompowe, redysponują jednostki cieplne spoza rynku bilansującego i korzystają z redysponowania transgranicznego. Dopiero potem polecają źródłom OZE zmniejszenie mocy: bezpośrednio, gdy są przyłączone do sieci przesyłowej, a za pośrednictwem OSD w pozostałych przypadkach. Takie polecenie może też wyłączyć magazyn energii albo zmienić moc, którą pobiera lub oddaje.

Dla EMS curtailment to ograniczenie, które przychodzi naraz z kilku stron i musi wygrywać ze wszystkim poza bezpieczeństwem. Wymagania warte wpisania do specyfikacji:

• Sygnały mają zapisany priorytet. Limity bezpieczeństwa, polecenia operatora, limity eksportu z przyłączenia, peak shaving i handel działają na te same falowniki i ten sam magazyn. System potrzebuje stałej kolejności i ekranu, który pokazuje, która reguła ogranicza teraz produkcję.
• Każdy regulator reaguje na własny wyzwalacz. Regulator bezpieczeństwa, który dławi magazyn przy każdym aktywnym limicie, marnuje energię bez powodu.
• Limit obowiązuje w punkcie przyłączenia. EMS odczytuje licznik na przyłączu, porównuje eksport z limitem i koryguje falowniki w zamkniętej pętli. Pętla potrzebuje zapasu na czas reakcji falowników oraz bezpiecznego trybu awaryjnego, na przykład zero export, gdy licznik przestaje odpowiadać.
• Nadwyżka trafia do magazynu, zanim ograniczy się PV. Gdy na obiekcie jest magazyn, EMS może ładować go energią, której nie wolno oddać do sieci, a to wymaga zapasu w stanie naładowania przed spodziewanymi godzinami ograniczeń.
• Prognozy i raporty uwzględniają curtailment. Prognoza produkcji na godziny z zablokowanym eksportem powinna być przycięta do zużycia i ładowania magazynu, inaczej aplikacja pokaże energię, która nigdy nie powstała.
• Każde zdarzenie zostawia ślad. Rekompensata i spory zależą od początku, końca i wartości limitu, mocy, jaką źródło mogło wytworzyć, i mocy, którą faktycznie wytworzyło.

EMS, który zbudowaliśmy dla Skyfri, przyjmuje od operatora systemu dystrybucyjnego sygnały ograniczające eksport energii z fabryki do sieci ze względu na bezpieczeństwo sieci. Do października 2024 r. obejmował ograniczanie eksportu na polecenie operatora sieci, algorytmy zero export i zero PV export oraz limiter maksymalnego obciążenia obiektu, przetestowane na miejscu z operatorem sieci.

Dla magazynów energii Global Green zbudowaliśmy w 2026 r. osobne regulatory:

• limitu eksportu od operatora dystrybucyjnego,
• limitu operatora dla magazynu i jego bezpośrednich poleceń dla magazynu,
• ograniczania eksportu z PV i ograniczania eksportu z obiektu,
• awaryjnego ograniczania ze względów bezpieczeństwa.

Testy pokazały, że regulator bezpieczeństwa dławił magazyn niezależnie od tego, co go uruchomiło. Naprawiliśmy go we wrześniu 2026 r.

W domowym EMS Zeronest antireflux (blokada eksportu do sieci) jest jednym z ręcznych trybów magazynu, a algorytm automatyczny przełącza się na niego, gdy cena sprzedaży energii jest zerowa lub ujemna. W 2026 r. poprawiliśmy prognozę produkcji tak, by w godzinach z zaplanowanym antirefluxem pokazywała nie więcej niż zużycie plus ładowanie magazynu.