Spółdzielnia energetyczna

Prawo UE opisuje tę ideę jako społeczność energetyczną działającą w zakresie energii odnawialnej. Dyrektywa (UE) 2018/2001 w art. 2 pkt 16 definiuje ją jako podmiot prawny oparty na otwartym i dobrowolnym uczestnictwie, autonomiczny i faktycznie kontrolowany przez członków znajdujących się w pobliżu projektów OZE, które ten podmiot posiada i rozwija. Członkami są osoby fizyczne, MŚP albo samorządy, w tym gminy, a głównym celem są korzyści środowiskowe, gospodarcze lub społeczne dla członków albo lokalnego obszaru, a nie zysk finansowy. Art. 22 daje takiej społeczności prawo do wytwarzania, zużywania, magazynowania i sprzedaży energii odnawialnej, do dzielenia się wśród członków energią z własnych instalacji oraz do dostępu do rynków energii bezpośrednio albo przez agregację.

W Polsce realizuje to przede wszystkim spółdzielnia energetyczna z ustawy z 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Art. 2 pkt 33a definiuje ją jako spółdzielnię albo spółdzielnię rolników, która wytwarza energię elektryczną, biogaz, biometan lub ciepło w instalacjach OZE, obraca nimi albo je magazynuje, wyłącznie na rzecz swoją i swoich członków. Zgodnie z art. 38c i 38e spółdzielnia elektroenergetyczna działa na obszarze jednego operatora systemu dystrybucyjnego, punkty poboru jej członków są przyłączone do sieci poniżej 110 kV, działa na obszarze gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej albo nie więcej niż trzech takich bezpośrednio sąsiadujących gmin, łączna moc jej instalacji OZE nie przekracza 10 MW, a instalacje muszą móc pokryć co najmniej 70% rocznych potrzeb spółdzielni i jej członków. Spółdzielnia może zacząć działać po wpisie do wykazu prowadzonego przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR). Nowelizacja z 9 października 2025 r. znosi warunek gmin wiejskich i dodaje osobny wykaz dla gmin miejskich, prowadzony przez Prezesa URE, ale zgodnie z jej art. 28 te przepisy stosuje się dopiero po pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej w sprawie pomocy publicznej.

Energię całej spółdzielni i wszystkich jej członków rozlicza jeden sprzedawca (art. 40). Domyślnie jest to sprzedawca zobowiązany, wyznaczony przez Prezesa URE, chyba że spółdzielnia wybierze innego. Sprzedawca zestawia energię, którą wszyscy członkowie wprowadzają do sieci, z energią, którą z niej pobierają, w stosunku ilościowym 1 do 0,6, na podstawie godzinowych danych pomiarowych każdego wytwórcy i odbiorcy w spółdzielni (art. 38c). Okresem rozliczeniowym jest miesiąc kalendarzowy. Niewykorzystana energia przechodzi na kolejne miesiące (w praktyce nazywa się to depozytem), ale nie dłużej niż przez 12 miesięcy od miesiąca, w którym trafiła do sieci. Od energii wytworzonej w instalacjach spółdzielni i zużytej przez jej członków nie pobiera się opłaty OZE, opłaty mocowej ani opłaty kogeneracyjnej.

Oprogramowanie spółdzielni stoi między trzema stronami: członkami z własnymi instalacjami, spółdzielnią, która dzieli między nich koszty i przychody, oraz sprzedawcą i operatorem sieci, którzy dostarczają oficjalne dane. O jego kształcie zwykle decydują te wymagania:

• Członkostwo ma oś czasu. Punkt poboru należy do spółdzielni od jednej daty do drugiej, a członek może wystąpić dopiero z końcem okresu rozliczeniowego (art. 38e ust. 3). Każde rozliczenie godzinowe musi sprawdzić, czy punkt był wtedy członkiem.
• Rozliczenie działa na dwóch poziomach, całej spółdzielni i każdego punktu poboru, i oba muszą się zgadzać. Widok spółdzielni potrzebuje sum i średniej ważonej ceny (koszt podzielony przez energię), a widok członka tylko jego pozycji.
• Punkty poboru mają typy. Odbiorcy, prosumenci i wytwórcy dostają inne pozycje rozliczenia; wytwórca sprzedaje energię ze swoich aktywów wytwórczych bezpośrednio i przez depozyt spółdzielni.
• Dane godzinowe przychodzą etapami. Wstępne szacunki zastępują później zweryfikowane dane pomiarowe, więc każdą godzinę trzeba przeliczyć po nadejściu danych rzeczywistych, a system musi wiedzieć, których danych już użył.
• Autokonsumpcja ma dwa znaczenia. Energia zużyta za jednym licznikiem to coś innego niż energia wytworzona przez jednego członka i zużyta przez drugiego w tej samej spółdzielni. Pomylenie ich daje liczby wiarygodne na oko, ale błędne.
• Depozyt wygasa. Energia przeniesiona na kolejne okresy musi pamiętać miesiąc, w którym trafiła do sieci, żeby dało się zastosować limit 12 miesięcy.
• Źródła danych się zmieniają. Zgodnie ze zmienionym art. 38c ust. 5 od 19 października 2026 r. sprzedawca ma dostawać godzinowe dane członków spółdzielni z centralnego systemu informacji rynku energii (CSIRE), a nie bezpośrednio od operatora sieci, więc integracje oparte na starym przepływie potrzebują planu migracji. Każdy członek potrzebuje też licznika zdalnego odczytu, który operator musi zainstalować w ciągu 4 miesięcy od wniosku spółdzielni.
• Dostęp wynika z roli. Operator spółdzielni, pracujący dla niej instalator albo konsultant i każdy członek widzą tylko swoje punkty.

W 2026 r. zbudowaliśmy moduł spółdzielni energetycznych w platformie Zeronest. Rozlicza spółdzielnię na dwóch poziomach, całej grupy i każdego punktu poboru. Energię z każdej godziny dzieli na trzy strumienie: zużytą przez członków na miejscu, przeniesioną do depozytu i wymienioną z siecią. Rozliczenia godzinowe są dostępne przez API i można je przeliczyć ręcznie. Przeliczają się też automatycznie co pięć minut między 23. a 58. minutą każdej godziny, poza oknem, w którym działa zwykłe przeliczenie godzinowe. Zadanie wybiera agregaty godzinowe, szacunkowe i rzeczywiste, których jeszcze nie użyto do rozliczenia spółdzielni, i sprawdza, czy instalacja należała wtedy do spółdzielni.

Testy modułu wykryły błędy takie jak w tabeli: wartości w Wh zamiast kWh, wytwórcę z pozycjami umowy odbiorcy i autokonsumpcję grupy braną z autokonsumpcji instalacji zamiast z energii wymienionej wewnątrz spółdzielni. We wrześniu 2026 r. dodaliśmy nowy tryb rozliczania depozytów. Operator spółdzielni może sterować instalacjami wielu punktów poboru naraz, a osobną rolę ma konsultant.