Handel energią: ryzyko, zyski i przyszłość rynków energii

Energią handluje pięć grup:

• Producenci: firmy, które wydobywają lub wytwarzają ropę, gaz ziemny albo energię elektryczną, od wielkich koncernów naftowych po niezależne elektrownie słoneczne. Sprzedają produkcję z wyprzedzeniem, żeby mieć stabilny przychód i w mniejszym stopniu narażać się na wahania cen.
• Odbiorcy: gospodarstwa domowe, firmy każdej wielkości, a nawet całe państwa. Duzi odbiorcy kupują kontrakty, żeby zabezpieczyć się przed wahaniami cen i mieć przewidywalny koszt. Gospodarstwa domowe kupują energię od sprzedawcy, który handluje w ich imieniu.
• Traderzy: specjaliści, którzy kupują i sprzedają kontrakty energetyczne, żeby zarabiać na ruchach cen. Analizują trendy, przewidują zmiany cen i zawierają transakcje, często z pomocą algorytmów. Narzędzia, z których korzystają, opisujemy w artykule o tym, jak działają platformy handlu energią.
• Brokerzy: pośrednicy, którzy łączą producentów i odbiorców końcowych z rynkiem. Kojarzą kupujących ze sprzedającymi, realizują dla nich transakcje i często doradzają swoim klientom.
• Giełdy energii: regulowane rynki z jawnymi cenami, na których kupuje się i sprzedaje kontrakty energetyczne. Przykładem jest Nord Pool, wiodąca giełda energii w regionie nordyckim z siedzibą pod Oslo. Prowadzi rynek dnia następnego i rynek dnia bieżącego, a w sierpniu 2026 r. działała w 17 krajach europejskich (raport miesięczny Nord Pool, sierpień 2026).

Producenci zyskują stabilny przychód, odbiorcy przewidywalny koszt, a traderzy szansę na duży zysk przy wysokim ryzyku. Producenci sprzedają produkcję z wyprzedzeniem, co chroni ich przed wahaniami cen, które mogłyby zjeść zysk. Ta przewidywalność liczy się przy planowaniu na lata i decyzjach inwestycyjnych: firma naftowa może ustalić cenę baryłek, których jeszcze nie wydobyła.

Odbiorcy, czyli firmy, a nawet państwa, dzięki handlowi energią obniżają koszty i chronią się przed zmiennością cen. Kontrakty kupione we właściwym momencie omijają największe skoki cen i dają bardziej przewidywalny koszt. Fabryka może na przykład zablokować niższą stawkę za prąd poza godzinami szczytu. Traderzy zarabiają na różnicach cen, na przykład korygując pozycje między rynkiem dnia następnego a rynkiem dnia bieżącego tuż przed dostawą.

Cztery główne ryzyka to ryzyko rynkowe, kredytowe, ryzyko dostawy i ryzyko regulacyjne.

• Ryzyko rynkowe: ceny zmieniają się bez przerwy, więc otwarta pozycja może bardzo szybko stracić na wartości.
• Ryzyko kredytowe: kontrahent może nie zapłacić albo nie dostarczyć energii, dlatego firmy na bieżąco śledzą swoją ekspozycję kredytową wobec każdego z kontrahentów.
• Ryzyko dostawy: fizyczna dostawa musi się zgadzać z tym, co zawarto w transakcji, inaczej niezbilansowanie rozlicza się po cenie, której nikt nie wybrał. Wiatr i słońce to utrudniają, bo produkcja zależy od pogody.
• Ryzyko regulacyjne: w UE REMIT wymaga od uczestników rynku zgłaszania do ACER hurtowych transakcji energetycznych i zleceń, na czas i w pełni. REMIT II, czyli rozporządzenie (UE) 2024/1106, weszło w życie 7 maja 2024 r. Rozszerzyło zakres przepisów, zaostrzyło raportowanie i wzmocniło nadzór.

Jak traderzy zarządzają tymi ryzykami

Firmy tradingowe zwykle rejestrują transakcje w systemie ETRM. Pokazuje on otwartą pozycję dla każdego towaru i rynku w podziale na okresy dostawy, wycenia portfel po bieżących cenach rynkowych, śledzi ekspozycję kredytową wobec każdego kontrahenta i pilnuje limitów, w których musi się mieścić desk tradingowy. Energię trudniej zaksięgować niż większość towarów: kontrakt na prąd dostarcza wolumen w każdym okresie dostawy, więc jedna roczna transakcja na pasmo to około 35 000 kwadransów.

Algorytmy handlowe działają według reguł opartych na cenie, czasie czy wolumenie i robią to, do czego kiedyś potrzebny był zespół ekspertów finansowych. Dzielą się na trzy główne kategorie (algorytmy egzekucyjne, algorytmy nastawione na zysk i algorytmy HFT, czyli handlu wysokiej częstotliwości), które w praktyce się przenikają. Algorytmy zmniejszają ekspozycję tradera i koszty realizacji transakcji, ale rynek jest tak samo zmienny jak wcześniej.

Oprogramowanie, które firmy tradingowe budują wokół ETRM, opisujemy na stronie o tworzeniu oprogramowania do handlu energią.

Duża firma przemysłowa, która decyduje, kiedy kupić energię, ile i w jakich transzach, ponosi to samo ryzyko cenowe co trader, tylko od strony kupującego. Enerace to firma doradcza z Olsztyna, która zajmuje się zakupem energii dla dużych odbiorców. Pomaga firmom przemysłowym w całej Europie podejmować takie decyzje przy zakupie energii elektrycznej i gazu.

Od 2020 r. budujemy Enerace.Online, oprogramowanie do zakupu energii, z którego konsultanci Enerace i ich klienci korzystają w przeglądarce i na telefonach. Platforma zbiera w jednym miejscu dane rynkowe, portfel umów każdego klienta i koszty, które klient faktycznie płaci. Silnik formuł codziennie przelicza pozycję klienta względem rynku i budżetu. Dzięki sygnałom zakupowym, zleceniom stop-loss i kontroli budżetu platforma działa jak oprogramowanie do zarządzania ryzykiem po stronie kupującego. Od 2025 r. pomaga też zdecydować, kiedy energię zużywać: moduł PowerShift planuje harmonogramy pracy maszyn tak, żeby łączny koszt energii, dystrybucji i opłaty mocowej był jak najniższy.

W trakcie projektu zintegrowaliśmy 13 zewnętrznych źródeł danych, w tym TGE i ICE oraz ENTSO-E. Backend działa na Pythonie z Django i GraphQL, frontend na React, a aplikacja mobilna na React Native.

Z energią z wiatru i słońca podaż zaczyna zależeć od pogody. Producent energii odnawialnej zwykle sprzedaje produkcję z wyprzedzeniem, ale to, ile faktycznie dostarczy, zależy od wiatru i nasłonecznienia danego dnia. Każdą różnicę rozlicza się jako niezbilansowanie.

Traderzy zmniejszają tę różnicę dzięki prognozom pogody i korektom pozycji tuż przed dostawą. Służą do tego rynek dnia następnego i rynek dnia bieżącego, które prowadzą giełdy takie jak Nord Pool. Od 1 października 2025 r. europejski rynek dnia następnego działa w okresach 15-minutowych zamiast godzinnych, więc oprogramowanie do handlu musi obsługiwać ceny i pozycje w kwadransach, a doba ze zmianą czasu ma ich 92 albo 100. Enerace.Online obsługuje 15-minutowe dane o zużyciu od 2022 r., a po tej zmianie dodaliśmy 15-minutowe ceny z ENTSO-E i 15-minutowe bilansowanie.

Wahania pomagają wyrównać magazyny energii. Oprogramowanie magazynu ładuje go w dolinach cenowych rynku dnia następnego lub bieżącego i rozładowuje w szczytach albo oferuje jego moc na rynkach bilansujących.

Rynek zmienia się na kilku frontach:

• OZE: rosnący udział słońca i wiatru dokłada podaż, która zmienia się z pogodą. Żeby sobie z tym poradzić i utrzymać stabilność sieci, potrzeba nowych mechanizmów rynkowych i narzędzi oraz nowych strategii handlowych.
• Dane i analityka: narzędzia analityczne pomagają traderom podejmować decyzje na podstawie danych bieżących, trendów historycznych i prognoz pogody, dzięki czemu handel jest precyzyjniejszy, a ryzyko mniejsze.
• Decentralizacja: panele fotowoltaiczne na dachach i samochody elektryczne decentralizują rynek i otwierają drogę do handlu energią peer-to-peer, w którym odbiorcy kupują i sprzedają energię bezpośrednio między sobą. Technologia blockchain może zapewnić tym transakcjom bezpieczeństwo i przejrzystość.
• Zrównoważony rozwój: cena emisji CO2 już jest częścią rynku. W systemach handlu uprawnieniami do emisji koszt uprawnień podnosi cenę energii z paliw kopalnych, co premiuje producentów energii odnawialnej.

Z jakimi wyzwaniami mierzą się dziś firmy handlujące energią?

Z podażą zależną od pogody, rosnącą ilością danych, decentralizacją i kosztami emisji. Zmienna produkcja z wiatru i słońca wymaga nowych mechanizmów rynkowych i narzędzi, które utrzymają stabilność sieci. Dane rynkowe i pogodowe przydają się dopiero po analizie. Fotowoltaika na dachach i samochody elektryczne decentralizują rynek i otwierają handel peer-to-peer między odbiorcami. Wycena emisji CO2 i handel uprawnieniami do emisji to dodatkowy koszt, którym trzeba zarządzać.

Jak traderzy energii analizują dane rynkowe, zanim podejmą decyzję?

Łączą bieżące dane rynkowe z historycznymi trendami cen i prognozami pogody, często z kilku źródeł, żeby przewidzieć ceny i popyt. Dużą część tej pracy wykonują algorytmy działające według reguł opartych na cenie, czasie czy wolumenie. Większość z nich to algorytmy egzekucyjne, algorytmy nastawione na zysk albo algorytmy HFT (handlu wysokiej częstotliwości).

Czym jest ETRM (energy trading and risk management)?

ETRM to oprogramowanie, które rejestruje transakcje na rynku energii i zarządza wynikającymi z nich pozycjami, ryzykiem, wynikiem finansowym i rozliczeniami w firmach kupujących i sprzedających energię elektryczną, gaz lub inne surowce energetyczne. Platforma handlowa daje dostęp do rynków i realizuje zlecenia, a ETRM prowadzi za nią główną ewidencję transakcji. Szczegóły znajdziesz w haśle ETRM w naszym słowniku.

Potrzebujesz oprogramowania do handlu energią albo zakupów energii? Skontaktuj się z nami.