aFRR

Gdy wytwarzanie i zużycie się rozjeżdżają, częstotliwość w sieci odchodzi od 50 Hz. Unijne wytyczne dotyczące pracy systemu przesyłowego (rozporządzenie 2017/1485, SO GL) definiują rezerwy, które ją przywracają. Rezerwy utrzymania częstotliwości (FCR) najpierw powstrzymują odchylenie. Rezerwy odbudowy częstotliwości (FRR) przywracają potem częstotliwość do wartości znamionowej. Rezerwy zastępcze (RR) odtwarzają albo wspierają wymagany poziom FRR.

FRR ma dwie postaci. Automatyczna FRR (aFRR) to, w brzmieniu wytycznych, FRR, którą może aktywować automatyczne urządzenie sterujące. Regulator odbudowy częstotliwości operatora systemu przesyłowego na bieżąco wylicza wartość zadaną i wysyła ją do dostawców. Czas pełnej aktywacji to okres od ustawienia przez regulator nowej wartości zadanej do odpowiadającej jej aktywacji lub dezaktywacji aFRR. FRR z aktywacją ręczną (mFRR) aktywuje się poleceniem, a jej czas pełnej aktywacji jest dłuższy.

aFRR kupuje się w dwóch częściach. Moc bilansująca to zapłata dla dostawcy za utrzymywanie pasma mocy w gotowości, osobno w górę (więcej wytwarzania albo mniej poboru) i w dół. Energia bilansująca to zapłata za energię faktycznie dostarczoną przy aktywacji rezerwy. Od 1 czerwca 2022 r. operatorzy przyłączeni do PICASSO, europejskiej platformy aFRR działającej w ramach ENTSO-E, wymieniają przez nią energię bilansującą z aFRR.

Usługi systemowe to zbiorcza nazwa usług, które operator sieci kupuje, żeby utrzymać stabilność systemu. Rezerwy częstotliwości (FCR, aFRR, mFRR i RR) są ich rynkową częścią; inne usługi, takie jak regulacja napięcia czy zdolność do odbudowy systemu (black start), kontraktuje się inaczej.

W Polsce drugi etap reformy rynku bilansującego wszedł w życie 14 czerwca 2024 r. razem z nowymi Warunkami Dotyczącymi Bilansowania (WDB) PSE. Od tego czasu PSE kupują moce bilansujące FCR, aFRR, mFRR i RR na zasadach rynkowych, osobno w górę i w dół. Są dwa tryby zakupu: podstawowy, z ofertami portfolio na każdą godzinę składanymi z dobowym wyprzedzeniem, i uzupełniający, 15-minutowy. Energię bilansującą i niezbilansowanie rozlicza się w okresach 15-minutowych zamiast godzinnych, a minimalna moc jednostki świadczącej usługi bilansujące spadła z 1 MW do 0,2 MW. 11 lipca 2025 r. PSE dołączyły do PICASSO, co daje im dostęp do zasobów aFRR innych przyłączonych operatorów. Koszt mocy bilansujących trafia do taryfy PSE, więc płacą go wszyscy przyłączeni odbiorcy.

Dla operatora magazynu energii albo agregatora aFRR oznacza sterowanie obiektem w czasie rzeczywistym oraz składanie ofert i rozliczenia na rynku bilansującym. Oprogramowanie potrzebuje:

• Ścieżki sterowania o niskim opóźnieniu. Wartość zadana przychodzi ciągłym strumieniem, a obiekt musi za nią nadążyć w czasie pełnej aktywacji. Ścieżka od interfejsu OSP lub dostawcy usług bilansujących do falowników nie powinna zależeć od połączenia z chmurą, które może się zawiesić.
• Arbitrażu wartości zadanych. Ten sam magazyn często handluje na rynku dnia następnego i dnia bieżącego, a jednocześnie utrzymuje pasmo aFRR. Jeden komponent musi łączyć wartości zadane ze wszystkich źródeł, stosować priorytety i chronić zakontraktowane pasmo aFRR przed pozycjami handlowymi.
• Zarządzania stanem naładowania. Aktywacja w górę rozładowuje magazyn, a w dół go ładuje, i w ciągu doby aktywacje nie muszą się znosić. System musi zachować dość energii w obu kierunkach przez cały okres zobowiązania.
• Kompensacji strat. OSP mierzy w punkcie przyłączenia, więc straty na przekształtnikach i transformatorze między magazynem a licznikiem trzeba pokryć.
• Zapisu pomiarów. Dostawcy muszą przejść prekwalifikację i przechowywać pomiary mocy żądanej i dostarczonej w wysokiej rozdzielczości, bo na nich opierają się rozliczenia i kary.
• Ofert i rozliczeń: ofert na moc na każdą godzinę lub okres 15-minutowy, ofert na energię, obsługi przydziałów oraz uzgodnienia energii żądanej i dostarczonej w każdym okresie.

Dla Global Green budujemy system zarządzania energią (EMS) dla magazynów energii, który działa na przemysłowym sterowniku w obiekcie i wysyła dane do chmury. Jego orkiestrator łączy wartości zadane z kilku źródeł, na przykład z handlu, aFRR i sterowania bezpośredniego, rozstrzyga konflikty między nimi i dopiero potem rozdziela wynik na baterie. W lipcu 2026 r. dodaliśmy pokrywanie strat: po rozstrzygnięciu konfliktów orkiestrator zwiększa moc rozładowania i zmniejsza moc ładowania o skonfigurowany procent strat, żeby moc zakontraktowana w handlu lub w aFRR była dostarczana w punkcie przyłączenia do sieci, a nie na zaciskach baterii. Korekta dotyczy tylko skonfigurowanych źródeł, wynik nigdy nie wychodzi poza zakres pracy baterii, a każde obcięcie trafia do logu.

Od połowy 2026 r. przenosimy do nowej platformy istniejący potok danych aFRR; w październiku 2026 r. trwają testy i przełączenie. We wrześniu 2026 r. zakończyliśmy projekt sterownika, który łączy handel i aFRR na jednym magazynie, a jego implementacja jest w toku.